تبلیغات
اخبار و مسائل مهاجرین
ADS
نویسنده : hamid شنبه 3 فروردین 1392, ساعت 13 و 29 دقیقه و 25 ثانیه

 مناره 65 متری جم كه در استان غور در غرب افغانستان واقع شده است، به تمامی از خشت پخته ساخته شده است و قدمت آن به قرن دوازدهم میلادی بازمی‌گردد. كارشناسان عرصهء باستان شناسی در یونسكو منار جام را یكی از سازه های خارق العادهء معماری و كهنسال ترین برج آجری باقیمانده در جهان میدانند.غیر از این گفته شده است كه منار جام سنت معماری كهن و سبك هنری قدیم در منطقه را در آخرین حد كمال و زیبایی آن نمایندگی میكند .این مناره كه به خاطر ساختمان ظریف و دقیق آجری، كاشی‌های لعابی كه آیات قرآن یك ردیف در میان به خط كوفی و نسخ روی‌شان نوشته شده و طرح‌های اسلیمی و هندسی‌اش شهرت دارد، از سال 2002 به طور هم‌زمان در فهرست میراث جهانی و میراث جهانی در خطر یونسكو ثبت شده است. 


  


 این مناره طی قرون متمادی از یادها رفته بود و به غیر از افراد محلی كسی از وجود آن اطلاع نداشت، تا این كه در سال 1886 توسط هولدیش، یكی از كارمندان كمیسیون سرحدات افغانستان كه مشغول نقشه‌برداری در ناحیه بود، كشف شد. اما تنها در سال 1957 بود كه نخستین گروه باستان‌شناسی به سرپرستی آندره مارسیك فرانسوی برای مطالعه مناره جم راهی این منطقه از افغانستان شد. 

   چیزی كه بیش از همه باعث شگفتی مارسیك و هم‌راهانش شد، سلامت و دست‌نخوردگی این مناره بلند آجری در یكی از زلزله‌خیزترین نقاط جهان بود. همچنین مشخص نبود سپاهیان مغول كه در سال 1221 خاك منطقه را به توبره كشیدند، چرا تنها از تخریب این مناره صرفنظر كردند. 

  

قطر قاعدهء منار هشت متر اندازه شده است كه به بلندای تقریباً دو متر از سطح زمین دروازهء كوچك ورودی به داخل منار دیده میشود .

منار جام در میان سلسله كوه های ولایت غور در خم دره یی در ساحل جنوب هریرود برپا شده است . این منطقه از سطح بحر یكهزار و نهصد متر بلندی دارد.

بر اساس تخمین ها، دهكدهء جام در شصت و دو كیلو متری شمال شرق ولسوالی شهرك موقعیت دارد . در اسناد یونسكو گفته شده است كه این منار به سال 1194 میلادی در دوران سلطنت سلطان غیاث الدین غوری 1163-1202 ساخته شده است و اما تا هنوز معلوم نیست كه تكمیل منار چند سال را در بر گرفته است .

در شمارهء ششم كتیبهء نشریه انجمن حفظ میراث های فرهنگی افغانستان –( سپك) آمده است كه سازندهء منار معماری بوده است به نام علی كه نام او در دو جای در منار دیده می شود و به همین گونه در پای

منار نیز نام شاه غیاث الدین به چشم می خورد . در میان بعضی از آموزش دیده گان ولایت غور یك چنین باور های وجود دارد كه سلطان غیاث الدین ، علی را جهت ساختن چنین یادگاری از سمرقند فرا خوانده بود .


ساكنان محل باور دارند كه آجر های به كار رفته در منار در دهكدهء ((شیرجه))تهیه میشده است . و باز هم به روایت مردم علی دست كم هفت سال مشتاقانه كار كرد تا یكچنین یادگار بزرگی را در آن دره یی كه امروز خاموش و آرام به نظر می آید بر افراشت.

در شمارهء ششم كتیبه همچنان در ارتباط به ساختمان درونی و نمای بیرونی منار جام چنین تصویری ارایه شده است : از پای تا سر منار، زینهء پیچا پیچی در دو كنارهء داخلی آن بالا رفته و به دالان بالایی می رسد نمای بیرونی منار با خشت های برجستهء فیروزه یی درخشان بر زمینهء گلابی و نوار نوشته سورهء نوزدهم قرآن مجید آراسته شده است . در گزارش كتیبه آمده است كه پژوهشگران در این ارتباط كه آ یا منار جام بخشی از كدام مسجد و یا نمادی از پیروزی غوری ها بوده است هنوز به تحقیقات خویش ادامه می دهند . این در حالیست كه هنوز در اطراف منار نشانه یی از هیچ مسجد و مدرسهء مذهبی كشف نشده است. ظاهراً گمان میرود كه ابنیه یی به این شكوه و بزرگی میبایستی در شهر بزرگی بنا میشد نه در یك چنین درهء تنگی .

این پرسشی است كه از سال ها بدین سو ذهن كارشناسان عرصهء باستان شناسی را به خود مشغول ساخته است . منارجام سده های درازی به گونهء یك زیبایی فراموش شده در خم دره یی خاموشانه ایستاده بود.

شاید بتوان گفت كه از كشف آن بیش از پنجاه سال نمیگذرد. چنان كه باستان شناسان روز هجدهم 1957 میلادی را به نام روز كشف منار جام تلقی می كنند. در همین روز گروهی از باستان شناسان غربی به رهنمایی باستان شناس افغانستان احمد علی كهزاد به خم درهء در دهكدهء جام رسیدند كه ناگهان با آن تجسم زیبایی روبه رو شدند.

تماشای منار، باستان شناس فرانسه یی را ((Andre Marieq Marieq )) چنان شگفت زده ساخت كه برای یك لحظه احساس میكرد كه با برج جادویی رو به رو شده است .

باستان شناسان به این باور اند كه اهمیت منار جام تنها در زیبایی آن نیست ؛ بلكه این منار میتواند كلیدی باشد در جهت گشودن راز های دورهء غوریان در افغانستان .

مناره مدور جم بر پایه‌ای هشت ضلعی بنا شده است و دو بالكن چوبی دارد. همچنین در زمان‌های قدیم فانوس بزرگی بر فراز این مناره می‌سوخته است. موقعیت فعلی این مناره در شرق هرات، جایی است كه زمانی پایتخت سلسله غوریان بوده كه از 1148 تا 1214 بر افغانستان حكمرانی می‌كرده‌اند. این مناره‌ دومین مناره بلند آجری جهان پس از مناره قطب در دهلی‌نو است كه آن هم توسط سلسله غوریان ساخته شده است. 


   مناره جم یكی از 60 مناره آجری بلندی است كه قدمت‌شان به قرون یازدهم و سیزدهم میلادی برمی‌گردد و امروز هنوز در افغانستان، ایران و آسیای مركزی پابرجا هستند. علاقه به ساخت این مناره‌ها و برج‌ها در این دوره، به خاطر این بوده است كه فرم مناره نماد مناسبی برای بیان پیروزی اسلام در ناحیه به شمار می‌رفته است.

   بعضی از این برج‌ها كه امروز به صورت تك‌افتاده مشاهده می‌شوند، زمانی به عنوان مناره با ساختمان مساجد متصل بوده‌اند، اما چون اغلب این مساجد از خشت خام ساخته می‌شده‌اند امروز دیگر اثری از آن‌ها باقی نمانده است. بعضی برج‌ها و مناره‌ها نیز به شكل مستقل ساخته می‌شده‌اند و كاربردشان راهنمایی كاروان‌ها در زمان صلح و برج‌دیده‌بانی در زمان جنگ بوده است.

   مناره جم بی‌شك یكی از مهم‌ترین و باشكوه‌ترین مناره‌های گونه دوم است. به اعتقاد كارشناسان، احنمالاً كاربرد این مناره بلند به عنوان برج دیده‌بانی باعث شده است كه مغول‌ها از تخریب آن صرف‌نظر كنند. همچنین تصور می‌شود تیرهای چوبی كه درون دیوارها نصب شده‌اند، مسئول مقاومت این بنا در برابر زلزله‌ها باشند.

 


  مناره جم در حال حاضر در معرض تهدید ناشی از فرسایش، نشتی آب و سیلاب‌هایی قرار دارد كه به خاطر نزدیكی نسبی این مناره به دو رودخانه هریر رود و جم رود ممكن است به آن آسیب بزنند. همچنین زلزله‌های كوچك و بزرگی كه هر ساله در این ناحیه زلزله‌خیز روی می‌دهد، از دیگر دلایل نگرانی كارشناسان است. 

   قاچاقچیان و غارت‌گران آثار عتیقه نیز به دیگر محوطه‌های باستانی اطراف مناره آسیب‌هایی زده‌اند، چنان كه بخش‌هایی از كاشی‌كاری‌ها و آجرهای زیبا و منقوش مناره در سال‌های اخیر ناپدید شده است و همچنین آثار و بقایای حفاری‌های غیرقانونی زیادی در اطراف آن به چشم می‌خورد. همچنین مناره جم در سال‌های اخیر شروع به متمایل شدن كرده است كه در حال حاضر باستان‌شناسان سرگرم اتخاذ تدابیری برای جلوگیری از افزایش كجی این مناره هستند. همچنین ساخت جاده‌ای كه مطابق نقشه‌های اولیه از حریم این محوطه باستانی عبور می‌كند، از دیگر دلایل نگرانی باستان‌شناسان است. 

   در اطراف مناره جم محوطه‌های باستانی دیگری نیز وجود دارد كه از جمله آن‌ها می‌توان به بقایای یك حصار، ویرانه‌های یك قصر و كارگاه سفال‌گری اشاره كرد. 

   محوطه باستانی جم نخستین محوطه میراث فرهنگی افغانستان است كه در سال 2002 در فهرست میراث جهانی یونسكو ثبت شد. این محوطه همچنین به دلیل خطرات طبیعی و نیز آسیب‌های ناشی از غارت‌گران و قاچاقچیان آثار باستانی به طور هم زمان در فهرست میراث جهانی در خطر یونسكو نیز ثبت شد.

استان غور تقریباً در مرکز جغرافیایی افغانستان و در میان استان‌های بامیان، اروزگان، جوزجان، فاریاب،بادغیس، هرات، فراه و هلمند قرار دارد. مرکز این استان شهر چغچران است.


   مساحت آن به ۳۸/۸ هزار متر و جمعیت آن به ۳۰۰ هزار نفر بالغ می‌گردد. غور که در چار چوب اداری هرات قرار داشت، در سال 1342 به عنوان استان جداگانه تشکیل و شهر چغچران به عنوان مرکز آن تعیین گردید.


   این استان دارای شش منطقه اداری به نام های: پسابند، تولک، تیوره، ساغر، شهرک و لعل و سرجنگلمی‌‌باشد. در سال ۱۳۵۷ تعداد مدارس در این استان به ۱۴۱ باب می‌رسید که در شش باب آن دختران آموزش می‌‌دیدند. تعداد آموزگاران و کارمندان آموزش و پروش در غور به ۶۸۹ نفر می‌‌رسید (شمار تمام آموزگاران و مأمورین دولتی در استان غور از ۱۰۷۰ نفر در نمی‌گذشت) و مدارس، حدود ۲۰۰ نفر آموزگار کمبود داشتند. شمار شاگردان همه مدارس در غور به حدود ۱۶ هزار نفر می‌‌رسید و درصد باسوادان این منطقه به رقم پنج بالغ می‌گردید.


   در غور معادن سرب، سیماب، نمک و همچنین آهن، زاک، زمج و طلا وجود دارد. عمده‌ترین مشغولیت مردم را کشاورزی و دامداری تشکیل می‌دهد. تعداد گوسفندان حدود سه میلیون رأس برآورد می‌شود و فرآورده گندم بیشتر از ۶۰ درصد نیازهای مردم را رفع نمی‌نماید.


   زبان مردم استان غور فارسی با گویش محلی است. در زمینه گویش فارسی غور تاکنون هیچ پژوهشی انجام نشده‌است. می‌توان میان ویژگی‌های گفتاری تحصیل‌کرده‌گان که زبان کتاب و مدرسه در آن‌ها نفوذ نموده و مردم عادی و محروم از سواد، تا جایی فرق قائل شد، لیکن به طور کلی، لهجه غور فرق‌های فاحشی با زبان معیار کشور و گویش کابل دارد. نام غور، تلفظ دیگری از واژه فارسی «گَر» به معنی کوهستان است.












دسته بندی : افغانستان شناسی ,



» این وبلاگ دیگر به روز نخواهد شد ( سه شنبه 5 فروردین 1393 )
» آیا استاد مرتضی مطهری اصلیتی افغانستانی دارد ؟ ( پنجشنبه 8 اسفند 1392 )
» رسایی: کرزای بهتر «سبد کالا» توزیع می کرد ( چهارشنبه 16 بهمن 1392 )
» به امید شادی همیشگی کودکان افغانستان ( شنبه 12 بهمن 1392 )
» نتیجه آخرین نظرسنجی وبلاگ ( یکشنبه 6 بهمن 1392 )
» طرح تمدید روادید اتباع افغانی (خانواری ) دارای گذرنامه آغاز شد ( دوشنبه 2 دی 1392 )
» 16 آذرماه روز دانشجو در ایران ( جمعه 15 آذر 1392 )
» مسابقه عکاسی نگاه پناهندگان ( پنجشنبه 14 آذر 1392 )
» دیدبان حقوق بشر: حقوق پناهندگان افغان در ایران نقض می‌شود ( پنجشنبه 30 آبان 1392 )
» انصراف 100 نفر از دانشجویان افغانستانی دانشگاه امام خمینی (ره)/رئیس دانشگاه:سیر انصراف‌ها طبیعی است! ( دوشنبه 6 آبان 1392 )
» اقامت پناهندگان افغانستانی در ایران ( جمعه 3 آبان 1392 )
» دفاتر کفالت , مزایا و مشکلات ( جمعه 3 آبان 1392 )
» مردم ایران و مهاجرین افغانستانی ( جمعه 3 آبان 1392 )
» انجام مراحل ویزای دانشجویان دختر در کیش ( پنجشنبه 18 مهر 1392 )
» خبرگزاری الف:مرثیه‌ای برای رفتار ما ایرانیان ( پنجشنبه 4 مهر 1392 )
» تاسف برای خودمان یا برای اهالی فیروز آباد ؟ ( دوشنبه 18 شهریور 1392 )
» تحقیر شدن به چه قیمتی ؟ ( شنبه 9 شهریور 1392 )
» پناهجویان افغان در سوریه: حتی نمی‌توانیم فرار کنیم ( جمعه 8 شهریور 1392 )
» مس عینک,بزرگترین پروژه اقتصادی افغانستان ( جمعه 8 شهریور 1392 )
» زراعت موتور محرکه اقتصاد افغانستان ( جمعه 8 شهریور 1392 )
موضوعات

آمار بازدید


کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :